Jak sprawdzić numer konta bankowego
Numer rachunku bankowego sprawdza się jedną regułą, wspólną dla całej Europy. Cztery pierwsze znaki numeru IBAN, czyli dwuliterowy kod kraju i dwie cyfry kontrolne, przenosi się na koniec ciągu. Litery zamienia się na liczby według stałego przyporządkowania, w którym A to 10, B to 11 i tak dalej aż do Z, czyli 35. Powstaje bardzo długa liczba, którą dzieli się przez 97. Poprawny numer daje resztę równą 1.
Ta liczba ma kilkadziesiąt cyfr, więc nie zmieści się w zwykłej zmiennej liczbowej. Dzielenie wykonujemy fragmentami, znak po znaku, a resztę z każdego kroku przenosimy dalej. Ten sam wynik daje typ obsługujący duże liczby całkowite, ale wersja fragmentaryczna działa w każdej przeglądarce.
Dzielnik 97 nie jest przypadkowy, bo to liczba pierwsza dobrana tak, by reguła wychwytywała wszystkie pomyłki w pojedynczym znaku i niemal wszystkie przestawienia sąsiednich cyfr. Prawdopodobieństwo, że przypadkowy błąd przejdzie niezauważony, wynosi mniej więcej jeden do dziewięćdziesięciu siedmiu.
Numer IBAN i krajowy numer rachunku bankowego
Skrót IBAN rozwija się jako International Bank Account Number, po polsku międzynarodowy numer rachunku bankowego. Format opracował w latach dziewięćdziesiątych Europejski Komitet Standardów Bankowych (European Committee for Banking Standards), a potem przejęła go norma ISO 13616. W płatnościach transgranicznych na obszarze Unii Europejskiej podawanie rachunku w tej postaci jest obowiązkowe, bo standard IBAN jako jedyny opisuje numer razem z krajem, w którym prowadzony jest rachunek.
Polski numer konta w zapisie krajowym, oznaczany skrótem NRB, ma 26 cyfr. Ten sam numer w postaci IBAN ma 28 znaków, czyli te same 26 cyfr poprzedzone literami „PL”. Merytorycznie to jeden i ten sam rachunek, a kod kraju dopisuje się po to, żeby numer dało się jednoznacznie zidentyfikować w rozliczeniach międzynarodowych.
Dwie pierwsze cyfry numeru krajowego to cyfry kontrolne całego numeru. Kolejne osiem tworzy numer rozliczeniowy banku, w którym cyfry na pozycjach od 3 do 6 numeru rachunku bankowego wskazują sam bank, trzy następne jego oddział, a ósma jest cyfrą kontrolną samego numeru rozliczeniowego. Szesnaście końcowych cyfr to numer rachunku klienta, nadawany przez bank w jego własnym systemie. Z numeru odczytasz więc bank, ale nigdy właściciela, bo dane osobowe posiadacza rachunku nie są w nim zakodowane w żaden sposób.
Długość IBAN jest stała w obrębie kraju, ale różna między krajami. Norweski numer ma 15 znaków, holenderski 18, niemiecki 22, francuski 27, a maltański 31. Zła długość to najczęstszy powód odrzucenia numeru zagranicznego, więc sprawdzamy ją jeszcze przed rachunkiem reszty.
Identyfikacja banku po numerze konta
Żeby ustalić, w jakim banku prowadzony jest rachunek, wystarczy osiem cyfr numeru rozliczeniowego. Ewidencję tych numerów prowadzi bank centralny i udostępnia ją publicznie w postaci pliku przeznaczonego do automatycznego pobierania. Zbiór obejmuje około dwustu banków i znacznie większą liczbę jednostek. W przypadku banków komercyjnych jeden numer rozliczeniowy obsługuje dziś zwykle całą sieć, choć starsze numery wciąż wskazują konkretny oddział banku, a w gronie banków spółdzielczych własny numer ma niemal każdy podmiot z osobna.
Plik pobieramy cyklicznie i zapisujemy jako lokalną tablicę, którą Twoja przeglądarka wczytuje razem ze stroną. Wyszukiwanie banku odbywa się więc na Twoim urządzeniu. Numer konta nigdzie nie jest wysyłany, a zidentyfikować bank możesz też po odłączeniu internetu.
Taki układ ma jedną konsekwencję, którą widać po każdej zmianie w ewidencji. Numer nowo utworzonej jednostki nie zostanie rozpoznany, dopóki nie pobierzemy tablicy ponownie. Zobaczysz wtedy komunikat „nie rozpoznano banku” zamiast błędnej nazwy, co uznaliśmy za bezpieczniejsze. Walidacja samego numeru działa niezależnie od tablicy banków i jest poprawna zawsze, a datę ostatniej aktualizacji tablicy pokazujemy pod wynikiem.
Jeśli numer rozliczeniowy wskazuje mały bank spółdzielczy, a nazwa na fakturze mówi o dużym banku komercyjnym, samo w sobie nie przesądza to jeszcze o oszustwie, bo część firm prowadzi rachunki w niewielkich instytucjach, ale taką rozbieżność potwierdź telefonicznie u kontrahenta, zanim wyślesz przelew.
Czego walidacja numeru konta nie zastąpi
Poprawna suma kontrolna oznacza tylko tyle, że ciąg znaków jest zbudowany zgodnie z regułą. Rachunek może być zamknięty, może nigdy nie zostać otwarty albo mieć zupełnie innego właściciela niż firma podana na fakturze. Bank odbiorcy potwierdzi istnienie rachunku dopiero w momencie realizacji przelewu.
Nie sprawdzamy też, czy rachunek figuruje w urzędowym wykazie podatników. Takie sprawdzenie wymagałoby zapytania do rejestru objętego dziennym limitem liczby zapytań, ustalonym pod obsługę pojedynczych firm. Przy ruchu otwartej strony limit wyczerpałby się w kilkanaście minut i narzędzie przestawałoby działać w środku dnia. Wykaz sprawdzaj bezpośrednio w wyszukiwarce prowadzonej przez administrację skarbową, bo przy większych płatnościach między przedsiębiorcami ma to skutki podatkowe.
Najważniejsza rzecz praktyczna dotyczy jednak bezpieczeństwa. Podmiana numeru konta w treści faktury przesłanej pocztą elektroniczną to jeden z najczęstszych sposobów wyłudzania pieniędzy, a podmieniony numer ma zawsze poprawną sumę kontrolną, bo oszust podaje własny, prawdziwy rachunek. Jeśli numer kontrahenta nagle się zmienił, potwierdź go telefonicznie, pod numerem, który znasz z wcześniejszej korespondencji, a nie z tej samej wiadomości.